Darbe Komisyonu Başkanı Reşat Petek, Meclis'in darbe girişimi raporunu açıkladı

FETÖ'nün Darbe Girişimini Araştırma Komisyonu Başkanı Petek, "Tüm delil ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, 15 Temmuz darbe girişimine, ülkemiz dışındaki bazı odakların bulup yetiştirdiği, himaye ettiği, yurtiçi ve yurtdışında yarım asırdır hep desteklediği, Fetullah Gülen'in sözde liderliğinde FETÖ/PDY örgütünün karar verdiği ve icra ettiği anlaşılmıştır" açıklamasında bulundu. Petek, "Darbe girişim saatinin 16 Temmuz gece saat 03.00'ten 15 Temmuz 2016 saat 20.30'a çekilmesi, darbenin önlenmesinde en önemli faktörlerden biri olarak görülmektedir" dedi.

15 Temmuz Darbe Girişimini Araştırma Komisyonu Başkanı Reşat Petek, taslak raporun detaylarını açıkladı.

Petek'in açıklamasından satır başları şöyle:

Darbe girişiminden önceki genel durum, olaylar, bastırma olayında rol alan kişiler, kurumlar ve aktörler anlatılmıştır. Raporun sonuna koyduğumuz bazı kavramlar, FETÖ'ye menup kişilerin kullandığı kavramlar. Bunu da terminoloji olarak belirttik. FETÖ yarım asırdır darbe için hazırlık yapmış.

RAPORUN GECİKME NEDENLERİ
Gecikme eleştirisi, ilave sürede alınmadı şeklinde bunu soranlar penceresinde haklılık payı olan eleştiriler oldu. Gizlilik duvarının arkasına saklanan bu hain yapıyı araştırmak takdir edersiniz ki pek çok zorluğu da beraberinde getirmektedir. Çok miktarda belge geldi ama bunları komisyon toplantılarında sadece biz, şu kurumdan şu rapor tarafından geldi şeklinde bildirik ama o raporlar çok kapsamlı raporlar. Hassasiyetle inceleyip neleri alabiliriz dedik, bu zamanımızı aldı arkadaşlar. Yurtta Sulh Konseyi olarak anılan 221 kişilik dava devam ediyor. 38 sanık konsey olarak belirlenen isimler. Biz çalışmalarımızı tamamladığımızda işin yargı bağlamında bilgiler bize soruşturmanın gizliliği gereği pek çoğu gelmiyordu. Bu süreç de bizim çalışmalarımızı bir anlamda sürekli güncelleme yapmamızı gerektirdi." Bu süreçte siyasi çalışmalarımızla doğrudan ilgilenmek durumunda olduğumuzdan yaklaşık 3.5 ay çalışmalara yoğunluk veremememize neden oldu. Raporun 4 ay 15 gün gibi bir sürede tamamlanmış olduğunu da ifade etmeliyim.

15 TEMMUZ'UN ARKASINDA FETÖ'NÜN BULUNDUĞU KESİN...
15 Temmuz hadisesiniz arkasında FETÖ'nün bulunduğu kesin olarak ortaya konuşmuştur. Hiç kimse hakkında komisyonumuzca suç isnatı söz konusu değildir. Bu bir iddianame değildir, bu bir araştırma komisyonu raporudur. FETÖ'nün hain darbe girişimi ile ilgili özet birkaç şey söylemek istiyorum; Darbe girişiminin arkasında FETÖ'nün olduğunu somut delillerle söylemeye çalıştık ama bugün tereddüte imkan vermeyecek şekilde bilgi, belge ve dokümana ulaşmış bulunuyoruz. İletişim kayıtları, özel iletişim programları, devam eden yargılamalarda yeni yeni ortaya çıkan beyanlar, tutuklu yargılanan sanıkların Pensilvanya'dan yeni yeni verilen talimatlar, örgüt mensuplarına moral veren nitelikteki örgütün sözde lideri Fetullah Gülen'in açıklamaları.

RAPORDAKİ BEYANLAR
Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ni bombalarla hedef alan Müslim Macit'in beyanı var. "Bizim, yani hizmet hareketinin darbe yaptığımızı biliyordum, bilerek ateş yaptım" diyor. Külliyenin bombalanması eylemini gerçekleştiren fail, sanık, FETÖ mensubu olduğunu ikrar ile, yani suç kastının kendisinde varlığını ilan eden beyanla 'biliyordum' şeklinde beyanı var.

FETÖ'CÜ OSMAN ÖZSOY'UN 'KEŞKE ALBAY OLSAYMIŞIM' AÇIKLAMASI
​FETÖ'nün legal alanlarının bile aslında illegal olduğu, Osman Özsoy'un darbeden 1 ay önce tv kanalında "Türkiye Kuzey Kore'ye döner mi" temalı konuşmada, "Yakında darbe olacağını" iddia etmiş hatta "Keşke profesör olacağıma albay olsaymışım, daha fazla katkım olurdu" demiştir. Gülen'in 20'li yaşlardan itibaren yaşamındaki olağan dışı olaylar, belirli amaçlar için kendisinin yetiştirildiğin zorda kaldığında gizli eller tarafından yoluna devam edilmesinin sağlandığını göstermektedir.

GÜLEN'İN GEÇMİŞİ
​Gülen'in eski CIA üyesi Graham Fuller ile yakın irtibatı görülmüştür. Vaiz olarak tayin edilmesi dikkate şayandır. Vaizliğe müracaatından 1 ay sonra diplomasını almıştır.10 Temmuz 1959 tariginde göreve başlamış, kendisini bir gizli el himaye etmiş, 1966'da asalete tasdik olmuştur. Normal bir memurun 1 yıl adaylığı olur. 7 yıl aday memur olarak çalıştığı gözüküyor.

FETULLAH GÜLEN BİR SAHTEKARDIR
​Fetullah Gülen bir sahtekardır. Sahtecilik suçları işlemiştir. Sahtecilik eylemlerinden dolayı hiçbir soruşturma geçirmemiştir. Yeşil pasaportu sahtecilikle almıştır. Bilgi ve belgeler bu sahtelikleri belgelemektedir. Raporda bir kısmını resim olarak eklerde göreceksiniz. FETÖ gizlilik, takiyyeye dayanmaktadır. O gece, Emniyet Genel Müdürlüğü'ne silahların teslim edilmemesi, darbe girişimi saatlerinde kendi faaliyetlerindeki polis memurlarına darbe girişiminde bulunanlara direnilmemesi talimatları ile açıkça destek verdikleri tespit edilmiştir. Gece yarısından sonra ise durum değişiyor. Şüpheli Ersan Gönül'ün telefonunda ele geçirilen belgeleri. FETÖ/PDY darbe girişiminin başarısız olduğunun anlaşıldığı saatlerde "Önemli durum, durum kötü, tüm il ve ilçe imamlarına iletin, tüm hizmet mensupları darbeyi şiddetle kınayan açıklama yapsın. Meydanlara inip kendisini kamufle etsin, resim çektirip sosyal medyada yayınlasın. Hocaefendinin adı geçmesin açıklamalarda, Tayyip'e karşı olumsuz bir paylaşım yapmayın, bu grubu kapıyorum" diyerek kendilerini kamufle etme şeklindeki talimatın verildiğini görüyoruz.

HİZMETİN BEKASI İÇİN HARAMLAR HELALDİR
​FETÖ'nün dinler arası diyalog projesi, örgütün bir üst düzey örgütlenme aşamasında kullandığı etkili bir yayılma taktiği olduğu anlaşılmıştır. Gülen denetimsiz ve sahte bir din anlayışı üzerine oturmuştur. Hedef ulaşıncaya kadar tedbir adıyla takiyye yapmak olmuştur. "Hizmetin bekası için haramlar helaldir" prensibine göre haram olan neler varsa bunları kendi mensuplarına helal olduğunu ifade etmiştir.

PARALEL DEVLET
Zaman içinde paralel devlet yapılanmasından, silahlı terör örgütüne dönüşüm var. 21 Ekim 2015 tarihli MGK toplantısında paralel devletin terör örgütleri ile işbirliği içinde olduğu kayıtlara girmiştir. 26 Mayıs 2016 tarihine kadar, darbeden 2 ay önce, bütün MGK'da 'paralel devlet' kullanılmış ve mücadele talebi verilmiştir. Örgütün dış istihbarat servislerle ilişkisi kesin olarak kanıtlanmıştır. FETÖ'nün sözde lideri Gülen'in Amerika'dan ikamet alabilmesi için referans olan şahıslar arasında Graham Fuller'in bulunduğu öne sürülmesi, Fuller'in kitabında Gülen'e teşekkür etmesi örneklerden biridir. FETÖ'nün lider kadrosunda yer alan Mustafa Özcan'ın Gülen'in MİT'in ABD'de örgüte karşı araştırmalarına karşı FETÖ'yü uyarması.

Darbe girişiminin önceden haber alınamaması bir istihbarat zaafıdır ancak pilot subayın MİT'e giderek verdiği istihbarat darbenin öne çekilmesini ve başarısız olmasını sağlamıştır.

Kronolojiyi basın mensuparımız takip etti ama bizdeki kronolojinin başlıkları şöyle;

20:09 - Saat 14:45'te görevli bir binbaşının MİT'e gelerek istihbarat vermesi sonrası darbe teşebbüs saatini yeniden belirlemişlerdir..

20:23: Akıncı'da toplanan 33 özel kuvvetler görevlisi Genelkurmay Karargahı'na yola çıkmıştır.

20:25: Darbeci askerler ilgili yerlere bütün uçuşlarının serbest olduğunu duyurmuşlardır Akar'ın yasak olmasını bildirmesine rağmen

20:46: Mehmet Dişli özel aracı ile karargaha geri dönmüştür.

21:00: Dişli, Akar'ın makam odasına girerek 'Komutanım operasyon başlayarak' darbeyi tebliğ ettiği anlaşılmıştır. Akar, bir grup darbeci tarafından zorla alıkonmuş ve Levent Türkkan tarafından ölümle tehdit edilmiştir.

21:03: Partigöç ve bir grup darbeci subay Murat Aygün'ü telefonla arayıp harekete geçme emrini vermiştir.

21:16: Silahlı kuvvetler harekat merkezinin giriş çıkışı darbeciler tarafından kontrol altına alınmıştır.

21:26: Darbeciler tarafından oluşturulan Yurtta Sulh Whatsapp grubunda İstanbul içine giren trafik engellenecek talimatı verilmiştir.

21:28: Grupta bu saat itibari ile alınması gerekenlerin derhal alınması talimatı verilmiştir.

21:30: 80-85 darbeci tarafından hareket merkezleri ele geçirilmiştir.

21:45: Başbakanlık müsteşarı alçak uçuşların araştırılması talimatını vermiştir.

22:00: Genelkurmay'da silah sesleri duyulmuş, halkın üzerinde ateş açılmıştır.

22:00: Köprüler geçişe kapatılmıştır.

22:23: Uğur Coşkun Sakarya'da darbe girişimini başlatmıştır.

22:25: Ümit Dündar'ın evine gelen bir grup asker evi aramıştır.

23:24: Sakarya Valiliği darbeciler tarafından işgal edilmiştir.

23:24: Gölbaşı'nda Özel Harekat Merkezi'nde patlama meydana gelmiştir.

16 TEMMUZ

00:05: Darbe bildirisi okutulmuştur.

00:57: Askeri kalkışmada bulunan saldırganlar, TÜRKSAT'ın Gölbaşı'ndaki tesislerine saldırıda bulunmuşlardır.

01:15: Cumhurbaşkanımız Marmaris'ten Dalaman'a hareket etmiştir.

01:43: Cumhurbaşkanımız İstanbul'a hareket etmiştir.

02:38: Ankara'da vatandaşlara ateş açılmıştır.

02:49: Meclis'e yeni bir bomba atılmış, milletvekilleri ve Meclis Başkanı Kahraman sığınağa inmiştir.

03:15: Genelkurmay'da yeniden çatışmalar başlamıştır.

03:20: Cumhurbaşkanının kaldığı otele SAS ve SAT komandoları indirme yapmıştır.

03:40: Cumhurbaşkanı Atatürk Havalimanı'na inmiş, bir askeri helikopter ve askeri uçuş yapan uçak tarafından sürekli taciz edilmiştir.

09:44: Darbe girişimi nedeniyle çıkan olaylarda o saat itibariyle 90 kişinin şehit olduğu açıklanmıştır.

Darbe girişiminden sonra uzaklaştırmalar, görevden almalar oldu. Hangi yıllarda silahlı kuvvetlere giriş yapmış olanlar datbe girişimine iştirak ettikleri için uzaklaştırılmışlar. Bunların dökümlerini çıkarttık.

Mustafa Önel beyin, 1981 girişli, 1985 çıkışlı harp okulunda 11 öğrencinin o tarihte FETÖ talebeleri olarak anılan bu örgütün ilk giriş yapan ekip olarak anıldığını ifade etmişti.

1985 yılında girişli, darbe günü tümgeneral 6, tuğgeneral 9 olmak üzere 15 kişinin darbeye karıştıkları ortaya çıkmıştır.

1993-94'te harp okuluna girenlerin daha fazla sayıda kalkışmaya iştirak ettiklerine dair önemli bilgiler var. 93 yılında 37, 95 yılında 29 kişi.

228 askeri personelden 225 tanesinin yurt dışı görev aldığı bize gelen resmi kayıtlarda belirtiliyor. Bu rakamlarla yıllara göre, ayrı ayrı olmak üzere raporumuzda görülecek.

Komisyon Başkanı Reşat Petek , Meclis 15 Temmuz Darbe Girişimi'ni Araştırma Komisyonu'nun taslak raporu bugün açıkladı. MİT'in ve Genelkurmay'ın 15 Temmuz'a ilişkin raporları da komisyona ulaştı. Petek, "Fetullah Gülen'in Komünizmle Mücadele Derneği'nin Erzurum şubesinde görevli olduğu ve o yıllarda CIA mensubu Graham Fuller ile irtibatlı olduğu görülmüştür. Fetulah Gülen'in bütün engeller aşılarak vaiz olması dikkate şayandır. Vaizlekten 1 ay sonra ilkokul diplomasını almıştır." ifadelerine yer verdi.

Petek'in açıklamalarından satır başları şöyle;

Takiye ve gizlilik duvarına saklanan illegal faaliyet yapan bu hain yapıyı araştırmak pekçok zorluğu beraberinde getirmektedir. Çok miktarda belge geldi, bu dijital ortamda kapsamlı raporlar. Çok hassasiyetle incelememiz zamanımızı aldı. Olayın sıcaklığı sebebiyle yeni ve güncel bilgilerin ortaya çıkması da bir başka gecikme sebebidir. Yurtta Sulh Konseyi olarak anılan 221 kişilik sanıklı dava şu anda Sincar'da devam ediyor. İşin yargı bağlamında istediğimiz belgeler soruşturmanın gizliliği çerçevesinde bize gelmiyordu. Pekçok bilgiye daha sonra ulaşma imkanını bulduk. Bu da bir başka gecikme sebebi oldu. 

ÇOK DETAYLI BİLGİLERE ULAŞTIK

İncelemeye başladığımızda FETÖ'yü son yıllara değil araştırdıkça, derinliğine gittikçe hakikaten yarım asırdan bu tarafa 15 Temmuz darbe girişimine hazırlık mahiyetinde çok legal görüntülü ama illegal sinsi çalışmaların yürütüldüğü görüldü. Yargı, emniyet, silahlı kuvvetlerdeki üst bürokrasiye nasıl girdikleri konusunda çok detaylı bilgilere ulaşmış bulunuyoruz. Bu süreçte 20 Arılık 2016 tarihinde başlayan ve 16 Nisan 2017 tarihine kadar devam eden bir anayasa değişikliği sürecini yaşadık. Bu çalışmalarla da  doğrudan ilgilenmek durumundaydık. Bu süreç darbe komisyonu çalışmalarına yoğunluk veremedik. Raporumuz 4 ay 15 gün gibi bir sürede tamamlandığını belirtmek isterim. Araştırma komisyonları bir savcılık makamı gibi çalışmamaktadır. Anayasa ve TBMM iç tüzüğüne göre Araştırma Komisyonu'nun niteliği doğru değerlendirilmezse beklentiler de farklı olabiliyor. Anayasa'daki ifadeye göre belli bir konuda bilgi edinmek için yapılan çalışmalardır.

15 TEMMUZ'UN ARKASINDA FETÖ'NÜN OLDUĞU KESİNDİR

Bu bir iddianame değildir, bu bir Araştırma Komisyonu raporudur. Suçları cezalandırma yetkisi yargınındır. FETÖ'nün hain darbe girişimiyle ilgili olarak darbe girişiminin arkasında FETÖ'nün olduğu gerçeğini başlangıcından itibaren elimizdeki somut delillerle söylemeye çalıştık. Bugün hiçbir tereddüte mahal vermeyecek şekilde bilgi ve belgeler vardır. Suç itirazları, itiraflar, iletişim kayıtları, örgüt mensuplarının kullandığı özel iletişim programları, sanık beyanları, yargılamada yeni yeni ortaya çıkan beyanlar, darbe girişiminde tutuklu yargılanan sanıkların FETÖ'yle irtibatlarını gösterir mahiyette Pensilvanya'dan yeni gelen talimatlar, örgütün sözde lideri Fetullah Gülen'in devam eden açıklamaları gibi delilleri değerlendirildiğinde 15 Temmuz darbe girişiminde ülkemiz içinde odakların himaye ettiği Fetullah Gülen'in sözde liderliğiyle idare ettiği karar verdiği anlaşılmıştır.

FETULLAH GÜLEN'İN CIA MENSUBUYLA İRTİBATI OLMUŞTUR

Külliyenin bombalaması eylemini gösteren sanık hain, FETÖ'den aldığı talimatla "biliyordum, bilerek yaptım" beyanı var. Genelkurmay emir subayının "Darbe gecesi Hulusi Akar'a Kenan Evren olacak mısın, olmayacaksınız" beyanları. Hulusi Akar'ın Fetullah Gülen'le görüşmek için ikna çalışmaları. FETÖ'nün legal görünümlü faaliyet alanlarında aslında illegal alanla içiçe olduğu delillerden birisi FETÖ mensubu Prof. Osman Özsoy'un bir televizyon kanalında yakında darbe olacağını çok net bir şekilde ima etmiş, "Keşke profesör olacağıma bir albay olsaymışım, bu süreçte çok daha katkım olurdu" demiştir. Fetullah Gülen'in 20 yaşından itibaren yaşadığı olağadışı olaylar. Belli bir iş için kendisinin yetiştirildiği, himaye edildiği görülmektedir. Fetullah Gülen'in Komünizmle Mücadele Derneği'nin Erzurum şubesinde görevli olduğu ve o yıllarda CIA mensubu Graham Fuller ile irtibatlı olduğu görülmüştür. Fetulah Gülen'in bütün engeller aşılarak vaiz olması dikkate şayandır. Vaizlekten 1 ay sonra ilkokul diplomasını almıştır.

FETULLAH GÜLEN BİR SAHTEKÂRDIR! BELGELERİ SAHTEDİR

Diyanet İşleri Başkanlığı'ndan detaylı bir rapor aldık. Bu raporda 10 Temmuz 1959 tarihinde göreve başlamış, görevinde yetirsiz olduğu değerlendirilmesine rağmen bir gizli el kendisini himaye etmiş ve 7 yıl aday memurluk yapmış ve ondan sonra memurluğu tasdik edilmiştir. Fetullah Gülen bir sahtekârdır. Eylemlerinden dolayı hiçbir soruşturma geçirmemiştir. Yeşil pasaportu düzenlediği sahte belgelerle, emeklilik işlemlerini sahte evraklarla sağlamıştır.

BAŞARISIZ OLACAKLARINI ANLAYINCA...

Darbe girişiminin başarısız olacağı anlaşılınca örgüt üyelerine kendilerini kamufle etmeleri talimatı verilmiş. Meydanlara inmeleri darbeyi kınayan sözler söylemeleri ve meydanlarda fotoğraf çektirip bunu sosyal medyadan paylaşamları öenrilmiş.

FETÖ DÖNEMSEL OLARAK SİYASİ PARTİLERLE İŞBİRLİĞİNE GİTTİ

Darbeye iştirak eden 228 askeri personelde 205 tanesinin yurtdışı görev verildiği bize gelen resmi kayıtlarda belirtiliyor. Neden Darbe Araştırma Komisyonu, siyasi ayağıyla ilgili olarak neden rapor koymadı eleştirileri vardı. Gerçekten FETÖ ile ilgili yaptığımız tespitlerle sadece bir sayisi partiyle irtibatlı olmadığını tespit etmiş oluyoruz. Dönemsel olarak iktidardaki partilerle siyaseti kullanmayı tercih ettikleri anlaşılmaktadır. Fetullah Gülen 15 Mart 1967 yılında bir partiye CHP'ye bir tahsilat makbuzu var, 5 bin lira bağışta bulunduğu anlaşılıyor. Sözüm yanlış anlaşılmasın, bir siyasi partiyle ilişkilendermek bakımından söylemiyorum. Bu örgütün amaçlarına hizmet ettiğini düşündüğü partiyle işbirliğine gitmiştir.

PASAPORT İSTEK FORMUNDA ANNE ADI RABİN OLARAK GEÇİYOR

Fetullah Gülen'in pasaport istek formunda anne adının Rabin olarak ifade ettiği görülüyor. Acaba 15 Temmuz günü hep sorduğumuz sorular, kamuoyunun da merak ettiği, o gün neler yaşandı? Bu konuda MİT Müsteşarı, Genelkurmay Başkanı bilgi vermedi diye eleştiriler oldu. MİT raporunun o bölümüne işaret etmek istiyorum. MİT'den gelen raporda şu bilgiler yer almıştır: MİT'in daha önce paylaştığı istihbaratlarda FETÖ'nün darbe girişiminin tarihi konusunda net bir istihbarata ulaşılamamıştır. Saat 14.20 sularında 15 Temmuz'da teşkilat karargahına gelen, gerekli güvenlik proesedüründen geçirildikten sonra saat 15.00 gibi görüşülen şahıstan MİT Müsteşarı'na saldırıda bulunacağı iddiasıyla teyide muhtaç bilgiler verilmiştir. Sayın Müsteşar'ın önce saat 16.20'de sayın Genelkurmay ikinci Başkanı'na bilgi vermiştir. Sayın Müsteşar sayın Genelkurmay Başkanı'ndan gelen davet üzerine saat 18.00'de Genelkurmay Karargâhı'na gitmiştir.

ÖRGÜTÜN YAPILANMASI GÜLEN, MÜTEVELLİ HEYETİ, ÖZEL KALEM VE HUSUSİLER

MİT'in göndermiş olduğu raporda FETÖ'nün yurtiçi ve yurtdışı yapılanması konusunda şematik olarak bilgiler sunulmuştur. Özellikle Türkiye'nin 5 bölgeye ayrılarak, bölge imamları aracılığıyla örgütün yönetildiği, diğer taraftan yuriçinde yapılanmasıyla ilgili verilen şema ilginçtir. En tepede Fetullah Gülen, ona bağlı olarak yapılan mütevelli heyeti ve özel kalem var. Hususiler denilen bir grup ifade ediliyor. Hususiler, emniyet, yargı, MİT ve TSK'daki örgüt yapılanmasını bu hususilerin takip ettiği belirtiliyor. Mütevelli üyeler ise bir legal, bir de illegal yapılanma var. Finans, kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları, özel sektörün üzerinde legal ama arkasında illegal çalışmalar daha detaylı ifade edilmiş. Bunların içinde holdingler, üniversite, hastane, iş ve işçi kuruluşlar ifade edilmiştir.

ADİL ÖKSÜZ'ÜN FETÖ İLE İLİŞKİSİ KESİNLEŞTİ

Raporda Adil Öksüz ve şu anda kaçmış olan ve yargılanmakta olan sivil unsurlar şu anda değerlendiriliyor. Gerçekten somut olarak Adil Öksüz'ün FETÖ ile irtibatı kesin olan ve darbenin yönetilmesinde aktif rol alan kişi konumunda. Bu kişinin hala yakalanamamış olması, serbest bırakılması, serbest bırakan hakimlerin meslekten uzaklaştırılıp, haklarında işlemler yapıldığını biliyorsunuz. İki defa yurtdışı seyahati olmuş. Fetullah Gülen'in de 1970'li yılladan başlayarak izinlerini yurtdışında geçirdiğini biliyoruz. Adil Öksüz ile ilgili FETÖ bağlantısına bir delil olarak Zaman Gazetesi yazarlarından Ali Ünal'ın alınan ifadesinde Adil Öksüz'ü Pensilvanya'da Fetullah Gülen'in yanında gördüğü 'Adil Hoca' olarak nitelendirilen kişinin kesinlikle Adil Öksüz olduğunu söylemiştir.